Normy dźwigania w pracy - limity, zasady i obowiązki pracodawcy
Ciężar, który można bezpiecznie podnieść w pracy, nie jest kwestią siły fizycznej ani indywidualnej oceny pracownika. Dopuszczalna masa zależy przede wszystkim od rodzaju wykonywanej pracy, częstotliwości podnoszenia, sposobu przemieszczania ładunku oraz szczególnych przepisów chroniących określone grupy pracowników. Normy dźwigania w pracy są więc konkretnymi wymaganiami BHP, których przekroczenie może oznaczać niedopuszczalne obciążenie organizmu i naruszenie obowiązków pracodawcy.
Normy dźwigania w pracy – podstawa prawna
Podstawowym aktem prawnym w zakresie norm dźwigania w pracy jest Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych oraz innych pracach związanych z wysiłkiem fizycznym (Dz.U. z 2018 r. poz. 1139, t.j.). Akt ten jest obowiązujący.
Przepisy określają maksymalną masę przedmiotów podnoszonych i przenoszonych przez jednego pracownika, ale nie ograniczają się wyłącznie do liczby kilogramów. Znaczenie mają także wysokość podnoszenia, odległość transportu, nachylenie drogi oraz organizacja pracy zespołowej.
Ile można dźwigać w pracy?
Podstawowe limity przedstawiają się następująco:
|
Normy dźwigania tabela |
||
|
Grupa pracowników |
Praca stała |
Praca dorywcza |
|
Kobiety |
12 kg |
20 kg |
|
Mężczyźni |
30 kg |
50 kg |
Normy dźwigania tabela pokazuje najważniejsze wartości wynikające z § 13 BHP. Praca dorywcza oznacza w tym kontekście czynności wykonywane nie częściej niż 4 razy na godzinę, jeżeli łączny czas ich wykonywania nie przekracza 4 godzin na dobę.
Nie należy jednak traktować tabeli jako uniwersalnej zgody na przenoszenie każdego ładunku o podanej masie. Przepisy przewidują dodatkowe ograniczenia zależne od warunków wykonywania czynności.
Normy dźwigania dla kobiet i mężczyzn
Normy dźwigania dla kobiet wynoszą zasadniczo 12 kg przy pracy stałej oraz 20 kg przy pracy dorywczej. Normy dźwigania dla mężczyzn wynoszą odpowiednio 30 kg i 50 kg. Są to wartości maksymalne dla podstawowego przypadku ręcznego podnoszenia i przenoszenia przez jednego pracownika.
Jeżeli przedmiot jest podnoszony powyżej obręczy barkowej, limit zostaje obniżony. Dla kobiet wynosi 8 kg przy pracy stałej i 14 kg przy dorywczej, natomiast dla mężczyzn 21 kg i 35 kg. Jeszcze większe znaczenie ma sposób transportowania ładunku. Przy przenoszeniu na odległość przekraczającą 25 m masa przedmiotu nie może przekraczać 12 kg dla kobiet i 30 kg dla mężczyzn.
Dźwiganie po schodach, pochylniach i nierównej powierzchni
Ręczny transport pod górę wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ ciężar jest wówczas dodatkowym obciążeniem podczas pokonywania różnicy poziomów. Jeżeli przedmiot jest przenoszony po nierównej powierzchni, pochylni lub schodach o kącie nachylenia przekraczającym 30°, a wysokość przekracza 4 m, dopuszczalna masa wynosi 8 kg dla kobiet przy pracy stałej i 12 kg przy dorywczej oraz 20 kg dla mężczyzn przy pracy stałej i 30 kg przy dorywczej.
Przy nachyleniu nieprzekraczającym 30° i wysokości przekraczającej 4 m obowiązują inne limity: 12 kg dla kobiet i 30 kg dla mężczyzn. Oznacza to, że sama masa ładunku nie wystarcza do prawidłowej oceny ryzyka, ponieważ trzeba uwzględnić całą trasę transportu.
Kiedy potrzebna jest praca zespołowa?
Przy długich lub ciężkich przedmiotach ręczne przenoszenie powinno zostać odpowiednio zorganizowane. W przypadku przedmiotów o długości przekraczającej 4 m i masie przekraczającej 30 kg dla mężczyzn lub 20 kg dla kobiet należy stosować przenoszenie zespołowe, z zachowaniem limitu masy przypadającej na jednego pracownika: 25 kg przy pracy stałej i 42 kg przy dorywczej dla mężczyzn oraz odpowiednio 10 kg i 17 kg dla kobiet.
Pracodawca powinien właściwie dobrać skład zespołu, wyznaczyć osobę doświadczoną do nadzorowania transportu oraz zapewnić odstępy między pracownikami wynoszące co najmniej 0,75 m. W przypadku ciężkich i długich przedmiotów należy, gdy jest to możliwe, wykorzystywać sprzęt pomocniczy zamiast wymuszać ręczne przemieszczanie.
Normy dźwigania dla kobiet w ciąży i karmiących
Szczególne zasady wynikają z rozporządzenia Rady Ministrów z 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią (Dz.U. 2017 poz. 796). Akt pozostaje obowiązujący.
W przypadku kobiet w ciąży niedopuszczalne jest ręczne podnoszenie i przenoszenie przedmiotów o masie przekraczającej 3 kg. Przy pracy dorywczej obowiązują również szczególne ograniczenia dotyczące przenoszenia pod górę.
Kobiety karmiące dziecko piersią nie mogą ręcznie podnosić i przenosić przedmiotów o masie przekraczającej 6 kg przy pracy stałej oraz 10 kg przy pracy dorywczej. Przepisy określają również ograniczenia dotyczące odległości, wysokości i transportu pod górę.
Młodociani i odrębne wymagania BHP
Pracowników młodocianych obejmuje dodatkowa ochrona. Obecnie właściwym aktem jest rozporządzenie Rady Ministrów z 19 czerwca 2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac, Dz.U. 2023 poz. 1240. Zastąpiło ono wcześniejsze rozporządzenie z 24 sierpnia 2004 r.
Przepisy ograniczają m.in. prace polegające wyłącznie na podnoszeniu, przenoszeniu i przewożeniu ciężarów oraz prace wymagające powtarzania dużej liczby jednorodnych ruchów. Szczegółowe limity zależą od płci, rodzaju obciążenia i sposobu wykonywania pracy.
Dlaczego przestrzeganie norm dźwigania jest tak ważne?
Limity dźwigania służą przede wszystkim ograniczeniu ryzyka przeciążenia układu mięśniowo-szkieletowego, urazów oraz wypadków przy pracy. Z punktu widzenia pracodawcy prawidłowe stosowanie przepisów oznacza nie tylko kontrolowanie masy ładunków, lecz także właściwą organizację stanowiska, ocenę ryzyka zawodowego, szkolenie pracowników i zapewnienie sprzętu pomocniczego.
Najważniejsza praktyczna zasada brzmi: nie należy oceniać bezpieczeństwa ręcznego transportu wyłącznie na podstawie masy przedmiotu.
Ten sam ciężar może być dopuszczalny w jednym przypadku, a niedopuszczalny w innym, jeżeli zmieni się częstotliwość podnoszenia, wysokość, odległość lub nachylenie drogi. Dlatego prawidłowo zorganizowane stanowisko pracy powinno ograniczać konieczność ręcznego przemieszczania ciężarów, a tam, gdzie jest to możliwe, wykorzystywać odpowiednio dobrane urządzenia i środki pomocnicze.
Źródła:
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2022 r., poz.1510, ze zm.)
Rozporządzenia Rady Ministrów z 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią (Dz.U. 2017 poz. 796)
Rozporządzenie Rady Ministrów z 19 czerwca 2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac (Dz.U. 2023 poz. 1240)